وظايف و اختيارات مجلس شوراى اسلامى
با اتمام مهلت قانوني ثبت نام از كانديدهاي نمايندگي مجلس هشتم زمان بررسي صلاحيت توسط شوراي نگهبان آغاز شده است. هرچند كه تبليغات زود هنگام مغاير با اصول و قوانين مربوط به انتخابات ميباشد ولي تبليغات كانديدهاي مجلس در حوزه هاي مربوطه رنگ و بوي ديگري گرفته است وا شاه بيت تبليغات ياد شده شعارهاي تبليغاتي كانديدها ميباشد كه غالباْ در چارچوب اختيارات و شرح وظايف نمايندگان مجلس قرار نميگيرد. هرچند اين شعارها برگرفته از نيازهاي حوزه انتخابيه و علاقه فرد كانديد شده در جهت رفع اين نيازمنديها و بهبود شرايط زندگي مردم در حوزه انتخابيه ميباشد ولي متاسفانه چون در چارچوب اختيارات وضع شده نميباشد ، باعث ايجاد توقعات كاذب در مردم شده و از اعتبار نماينده انتخاب شده ميكاهد ، كه اين امر در نهايت باعث سلب اعتماد مردم ميگردد. لذا لازمست كانديدهاي محترم با رفتارها و شعارهاي انتخاباتي غير واقعي زمينه ساز اين عدم اعتمادي نبوده ، بلكه با شناخت كافي و مطالعه و احساس مسئوليت ، كمك به رشد سياسي و بينش مردم نموده و زمينه ساز حضور پرشور مردم در پاي صندوقهاي راي باشند.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
قانون اساسىجمهورى اسلامى ايران، به مجلس شوراى اسلامى وظايف و اختياراتى واگذاركرده است كه در اينجا به مهمترين آنها اشاره مىشود.
1 - وضع و تفسير قوانين عادى قانونگذارى در نظام جمهورى اسلامى ايرانجز در مواردى اندك كه مجمع تشخيص مصلحت نظام وضع مىكند، حقّانحصارى مجلس شوراى اسلامى است. اصل 71 :مجلس در عموم مسائل در حدود مقرّر در قانون اساسىمىتواند قانون وضع كند. افزون بر قانونگذارى، شرح و تفسير قوانين عادّى نيز از جملهوظايف مجلس شوراى اسلامى است. اصل 73 :شرح و تفسير قوانين عادّى در صلاحيّت مجلس شوراى اسلامى است.
2 - نظارت و ارزيابى ارزيابى و نظارت بر امور كشور يكى ديگر از وظايف عمده مجلس شوراى اسلامى است. اين گونه نظارت از يك طرف بيان كننده رابطه اين قوّه با قوّه مجريه واز طرف ديگر، از نمودهاى آشكار اعمال حاكميّت مردم در نظام جمهورى اسلامىايران است.
الف)نظارت استطلاعى: نظارت استطلاعى بدين معنا است كه نمايندگان مردمدر مجلس حق دارند از چگونگى روند كار نهادهاى اجرايى و قضائى اطلاع داشتهباشند. اين آگاهى توسّط اطّلاعات مردمى، تذكّر، سؤال و تحقيق و تفحّص به دستمىآيد كه در قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران پيشبينى شده است.مجلس حق تحقيق و تفحص در تمام امور كشور، حتى نهادهاى زير نظر رهبرىبه استثناى نيروهاى مسلح را دارد. اصل 78 :مجلس شوراى اسلامى حقّ تحقيق و تفحّص در تمام اموركشور را دارد.
ب) نظارت استصوابى: كه يك اصطلاح فقهى است - درمقابل نظارت استطلاعى به كار مىرود. نظارت استصوابى، يعنى اينكه برخى اعمالحقوقى زيرنظر مستقيم و با تصويب و صلاحديد ناظر انجام مىگيرد و بدونموافقت ناظر اعتبار قانونى ندارد. اين موارد عبارتند از:
اول - نظارت تأسيسى: يك نوع نظارت استصوابى مجلس شوراى اسلامى بر قوّهمجريه، نظارت تأسيسى بر شروع كار دولت است؛ بدين معنا كه رئيس جمهور پساز انتخاب وزيران و پيش از هر گونه اقدامى بايد براى تكتك آنان رأى اعتمادمجلس را به دست آورد. به عبارت ديگر، نمايندگان مجلس بايد بر تشكيل دولتنظارت داشته باشند و با توجّه به برنامههاى هر يك از افراد معرّفى شده،شايستگىهاى اخلاقى، عملى و تجربى و صلاحيتهاى علمى به آنان رأى مثبت يامنفى بدهند.
دوم - نظارت سياسى: مجلس همواره رفتار و كردار سياسى اعضاى قوّه مجريه رازيرنظر دارد. اين نوع نظارت ناشى از مسؤوليّت رئيس جمهور، هيأت وزيران و يا هريك از وزيران به طور جداگانه در برابر مجلس است كه در اصول 134، 122 و 137قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران به آن اشاره شده است.
سوم - نظارت مالى: نظارت مالى مجلس بر قوّه مجريه به دو شكل صورتمىگيرد: اوّل، تصويب بودجه كه بر اساس اصل 52 قانون اساسى انجام مىشود. بهموجب اين اصل، بودجه سالانه كشور پس از تهيّه و تصويب در هيأت دولت، براىتصويب نهايى به مجلس فرستاده مىشود. دوّم، نظارت بر اجراى دقيق بودجهسالانه كه از طريق ديوان محاسبات انجام مىشود. به موجب اصول 54 و 55 قانوناساسى، ديوان محاسبات كشور زيرنظر مستقيم مجلس شوراى اسلامى تشكيلمىگردد. اين ديوان بر همه حسابهاى وزارتخانهها، مؤسسهها، شركتهاى دولتى وديگر دستگاهها، كه از بودجه كشور استفاده مىكنند، رسيدگى مىكند تا هيچهزينهاى از اعتبارات مصوّب تجاوز نكند و هر بودجهاى در محل خود به مصرفرسد.
ديوان محاسبات حسابها، اسناد و مدارك مربوطه را برابر قانون جمعآورى وگزارش تفريغ يودجه هر سال را به انضمام نظرات خود به مجلس شوراى اسلامىتسليم مىنمايد.
البته اصول 54 و 55 مذكور در مورد تصويب گزارش تفريغ بودجه ساكت است، امّااين گزارش در حال حاضر به تصويب نمايندگان مىرسد.
چهارم - موارد ديگر: علاوه بر موارد فوق، تمام عهدنامهها، مقاولهنامهها،قراردادها و موافقتنامههاى بينالمللى اصلاحات جزئى مرزها، برقرارى حكومتنظامى و محدوديّتهاى زمان جنگ و شرايط اضطرارى، دريافت و اعطاى وام ياكمكهاى بدون عوض داخلى و خارجى از طرف دولت، استخدام كارشناسانخارجى در موارد ضرورى، انتقال بناها و اموال دولتى كه از نفايس ملى باشد؛ وتصويب صلح دعاوى يا ارجاع آنها به داورى درباره اموال عمومى و دولتى درجايى كه طرف دعوا خارجى باشد و موارد مهم داخلى، بايد به تصويب مجلسشوراى ملى برسد.
از اين رو، اين موارد نيز جزو نظارت استصوابى مجلس مىباشد.
